واژه پارسی

کاهشماری های ایرانی

در گاهشماری های ایرانی روزهای هفته و ماه ها و جشنهای ایرانی را برای خواندن و بررسی و  دانش اندوزی و شناسه ای از خودمان گرد آورده ایم. 

 

نام  روزهای هفته به پارسی

نام  ماه های ایرانی

جشن های ایرانی

سالگرد های برجسته

رخدادهای برجسته

نام روزهای هفته به پارسی

در ایران باستان بجای شمارش روزها باها چم و معنای میبخشیدن.

شید به  چم و معنای  روز  نور و روشنایی است.

شنبه: کیوان شید
یکشنبه : مهرشید
دوشنبه: مه شید
سه شنبه: بهرام شید
چهارشنبه : تیر شید 
پنجشنبه: اورمزدشید
جمعه و یا آدینه : ناهید شید

کیوان شید (شنبه)

کیوان شید (کیوان + شید) برگرفته از روز سیاره کیوان است. نخستین روز هفته به نام کیوان شید نام گذاری شده است. کیوان بعد از مشتری بزرگترین سیاره شمرده میشود . که 700 برابر زمین است. شید نیز به چم روز، نور و روشنایی است . از این رو روز نخست ایرانی حکایت از سیاره روشن و نورانی دارد.

مهر شید (یکشنبه)

مهرشید (مهر + شید) برگرفته از روز سیاره خورشید است. روز دوم از هفته مهر شید است که مهر آن به چم ( معنی) خورشید، دوستی و مهربانی است در پهلوی میتراست . مهربرگرفته شده از آئین هفت هزار ساله میترایی است .خورشید و ماه از تندیس های آیین میترایی بوده است که نشان از قدرت و پویایی جهان آفرینش داشته است. مهر همچنین ایزد عهد و پیمان است و در اوستا آمده است که هیچ چیز بر ایزد مهر پوشیده نخواهد بود . نامگذاری این روز به مهرشید حکایت از تعهدی است که بین مردمان باید برقرار باشد زیرا در ایران باستان پیمان شکنی و دروغ بزرگترین گناهان به حساب می آمده است . شید نیز به چم روز، نور و روشنایی می باشد.

مه شید (دوشنبه)

مه شید (مه + شید) برگرفته از روز سیاره ماه است. همچنین برگفته از آیین میترایی کهن ایرانی آمده است . خورشید و ماه از تندیس های آیین میترایی بوده است که نشان از قدرت و پویایی جهان آفرینش داشته است . سومین روز هفته در ایران باستان به نام این نماد خداوند نامگذاری شد و آنرا مه شید به چم ماه روشن و 

نورانی نام گذاشتند.

بهرام شید (سه شنبه)

بهرام شید (بهرام + شید) برگرفته از روز سیاره بهرام است. همچنین بهرام برگفته شده از ورهرام زبان پهلوی باستان است. بهرام ایزد پیروزی در ایران باستان شمرده می شده است و اندیشه نیاکان ما بر این بوده است که خداوند یکتا (اهورامزدا) نیروی هایش را برای اجرا در بین افراد بشر بین ایزدان (فرشتگان) خود تقسیم نموده است تا آنان آنرا برای مردمان پیاده کنند. از این رو بهرام ایزد پیروزی نامیده شده بوده است و چهارمین روز هفته به نام روز پیروزی روشنایی بر تاریکی و غلبه انسان بر بدی ها و اهریمن نام گذاری شده است.

تیر شید (چهارشنبه)

تیرشید (تیر + شید) برگرفته از روز سیاره تیر است. همچنین تیر برگرفته شده از تیشتر پهلوی است . نیاکان ما تیر را ایزدان و نگهبان باران نامگذاری نموده اند و اینگونه می پنداشته اند که اهورامزدا برای یاری رسانی به کشاورزان و جلوگیری از خشکسالی و باروری زمین و سبز و سالم و پاکیزه ماندن جهان به ایزد باران فرمان میداده است که به یاری مردمان برسد . در کل این روز به نام روز روشنایی باران و خواست پروردگار برای حفظ طبیعت نامگذاری شده است.

اورمزد شید (پنجشنبه)

اورمزد شید (اورمزد + شید) برگرفته از روز سیاره اورمزد است. همچنین اورمزد نام دیگری از دهها نام اهورامزدا است که همه حاکی از قدرت و توانایی پروردگار است . این نام از واژه های پهلوی ارمزد - هرمزد - اورمزد - هورمزد - اهورامزدا - مزدا گرفته شده است . از این رو پنجمین روز هفته به نام روز روشنایی خداوند نام گذاری شده است. از این رو این واژه هنوز به گونه ای دیگر در شبهای آدینه برقرار است و هنوز تصور مردمان ما بر این است که شبهای آدینه (جمعه) روز پیوند با خداوند و درگذشتگان است.

ناهید شید (آدینه)

ناهیدشید (ناهید + شید) برگرفته از روز سیاره ناهید است. همچنین ناهید همان آنهیته یا آناهیتا است که به نام ایزد آب است. در اوستا آناهیتا به صورت دوشیزه ای بسیار زیبا - بالا بلند و اندامی تراشیده نگاشته شده است و نام دیگر ستاره ونوس نیز آناهیتا یا ناهید است . در کل روز آدینه (جمعه) روز روشنایی آب و نماد بخشندگی و عنایت پروردگار نامگذاری شده است.

نام  ماه های ایرانی:


۲- اردی‌بـهـشـت :
راستی و درستی - پاکی - بهترین هنجار.
************
۳- خـرداد :
رسایی - فرهیختگی - تندرستی.
************
۴- تـیـر :
ستاره تیشتر - ایزد باران.
************
۵- اَمـرداد :
بی‌مرگی - جاودانگی - پایندگی.
************
۶- شـهـریـور :
شهریاری آرزو شده - کردارنیک.
************
۷- مـهـر :
مهربانی - روشنایی - پیمان - دوستی.
************
۸- آبـان :
آب‌های پاک و بی‌آلایش (ایزد بانوی آناهیتا).
************
۹- آذر :
آتش - ایزد نگاهبان آتش پاک.
************
۱۰- دی :
دادار و دانای آفریننده و آفریدگار.
************
۱۱- بـهـمـن :
اندیشه نیک - منش پاک - خرد.
************
۱۲- اسـفـنـد :
عشق - پاکی - فروتنی - آرامش افزاینده - ایزدبانوی باروری و زایش.
****************
اکنون ببینید که در چه ماهی از ماه‌های نیک ایرانی زاده شده‌اید؟
من خودم بهمن‌ماه هستم. 
***************
(نگارنده: ایــرانـیـان زرتـشــتــی)
https://www.facebook.com/IranianZartoshti/
 

جشن های ایرانی:

یادگیری و پایکوبی و شادی در جشن های ایرانی را بگونه خواسته فردی بپذیریم و انها را برجا کنیم. با بیاد اوری انها و ستایش انها نگهداری معنی انها و هرگاه امکان پذیر باشد بگونه گروهی  انرا جشن بگیریم. 

جـشـن‌هـای مـاهـانـه ایـران کـهـن:

فروردین:

اردیبهشت: 
روز سوم از هر ماه باستانی به‌نام اردیبهشت می‌باشد و بر پایه گاه‌شماری امروزین، دوم اردیبهشت خورشیدی، برابر با جشن اردیبهشت‌گان است. جشن راستی و داد - جشن زندگی و مهر و عشق.

این را می‌دانیم که جشن‌های ماهیانه ایرانی / زرتشتی در روزهای همسانی و برابری نام روز و ماه برگزار می‌شود. پس روز اردیبهشت از ماه اردیبهشت را اردیبهشت‌گان می‌نامیم و جشن می‌گیریم.
اردیبهشت، همان اَشَ وهیشتَAsha Vahishta می‌باشد یا «وَه‌ترین» بهترین اَشَ. اَشَ نیز همان اَرتَArta و اَردArd می‌باشد.
بنیاد یا مفهوم اَشَ یا اَشا، در فرهنگ و آیین ایرانی بسیار دیرینه است و می‌توان گفت که پایه و مایه و افشره و شیره جهان‌بینی ایرانی می‌باشد.
برای «اشا» می‌توان دستکم چهار مفهوم یا درونمایه کلی یادآور شد:
١- هنجار و سامان کیهانی - که با سامان و چگونگیِ کیهان و سپهر و قوانین برپا دارنده آن سروکار دارد.

٢- هنجار و سامان انسانی - که با هنجار و هماهنگی تنی و روانی انسان کار دارد. ارزش‌هایی مانند اخلاق، راستی، روراستی(صداقت) و… می‌توانند در این راستا باره گفتگو قرار گیرند.

٣- هنجار و سامان جامعه انسانی، مردمی - جامعه یا همبود مردمی نیاز به هنجاری بر پایه‌های راستی و درستی، داد(=عدالت)، آزادی، مردمسالاری و... دارد تا «مردمی» و آبادکننده و پیش‌رو باشد.

۴- آنچه که مایه سازنده هستی و پایدار نگاهدارنده آن و پیوند دهنده این هنجار و هماهنگی با نیکی و زیبایی است همانا مهر و عشق و گرماست، و همانا خرد، آنهم از گونه نیک و بِه و بِهمَنشانه که آگاه شونده است و به روشنایی رساننده.

واژه عِشق امروزی، همان عَشَقَ = اَشَکَ = اَشَ است که واژۀ اَشک نیز از آن می‌آید. مهر، نیز همان عشق و اش و پیوند است.

از همین‌روست که در آیین ایرانی، آتش نماد گیتاییِ اشا شناخته شده و گرامی داشته می‌شود زیرا که هم یکی از آخشیج‌ها و یا بهتر است بگوییم بنیادی‌ترین آنها برای برپایی هستی است و هم در خود نور دارد و گرما. هم نماد مهر است و هم خرد. آن همه را گِردِ خود می‌آورد، به‌هم پیوند می‌دهد و به جنبش می‌اندازد.

پس به‌راستی که گرامی داشتِ آتش همانا ارج‌گزاری به همه‌ی این مفاهیم و ارزش‌هایی است که یاد شد.

درود بر نیاکان فرهیخته ما ایرانیان و درودی بزرگتر بر فروهر اشوزرتشت که به نمادِ چکادِ(=اوج) فرهنگ و جهان‌بینی و کیش و آیین ایرانی، این ارج‌گزاری را در دین بِهیِ آورده خویش جاودانه کرده و به ما رسانده است.

پس ما نیز بر پایه این باورِ اهورایی خویش، در این روز، سپید جامه بر تن می‌کنیم، که نماد خرد وهومنی و بینش راست و دین بهی است و یا به آتشکده می‌رویم و یا در خانه آتشی برمی‌افرازیم، و یا همان مهر و آتش درونی خویش را در کنار یارانمان، در میان گزاشته و بر گرد آن به نیایش می‌ایستیم. نیایش می‌کنیم و از خدای خرد خویش، از خویشتن خویش، از گرمای زندگیِ درونِ خویش سپاسگزاری می‌کنیم و از آن می‌خواهیم تا گرمای مهر را درونمان زنده نگاه دارد و ما را از میان آزمون‌های زندگی بپروراند و ببالاند تا خرد وهومنی‌مان افزون گردد و روشن گردیم.

سپاس می‌گزاریم اهورامزدا، خداوند جان و خرد، خردِ جان‌بخش و نگاهبان جان، و جانِ برفرازنده خرد را، جانِ جانان را.
باشد که مهر و گرما و خرد، روشنایی بخش خرد و کاشانه‌مان، جامعه‌مان، شهرمان، کشورمان و جهان مان باشد تا همه در آن از زندگی و خانمان خود برخوردار گردیم.
اَتَ جَمیات - یَتَ آفرینامی - چنان باد که ما خواهانیم.
(موبد کامران جمشیدی)
*********************
اردیبهشت ماه :
- دوم اردیبهشت: بهمن روز
جشن گردآوری گل‌ها و گیاهان دارویی از بیابان.

- سوم اردیبهشت  ، اردیبهشت‌گان: اردیبهشت روز جـشـن پاسداشت بهتریـن
جشن «اردیبهشتگان»، جشنی در ستایش و گرامیداشت «اَردیبهشت»  به معنی «بهترین راستی» و بعدها نام یکی از اَمشاسپَندان (جاودانان ورجاوند). کوشیارگیلی در «زیج جامع» از آن با نام «گلستان‌جشن» یادکرده است. اَردیبهشت همچنین نگاهبان آتش است؛ چرا که آتش بهترین جلوه‌گاه راستی و پاکی به‌شمار می‌رفته است.

- دهم اردیبهشت: آبان روز
- پانزدهم اردیبهشت: دی به مهر روز

جشن میانه فصل بهار و زمان گاهَنباری به‌نام «میدیو‌زَرِم» به معنی «میانه بهار/میانه فصل سبز». همانا میانه بهار با شانزدهم اردیبهشت برابر است، هرآینه در گذشته و چه‌بسا امروزه، پانزدهمین روزِ ماهِ دوم هر فصل همچون میانه هر فصل شناخته می‌شود.
(برگرفته از ایــرانـیـان زرتـشــتــی)
فـرهـنـگ نـژاده ایـران کـهـن
https://www.facebook.com/FarhangNejadehIranKohan